Odwracalność decyzji — Drzwi jednokierunkowe czy dwukierunkowe?

Spędzasz godziny analizując, który kolor przycisku wybrać na stronie internetowej. Jednocześnie decyzję o przeprowadzce do innego miasta podejmujesz pod wpływem impulsu po jednej rozmowie z przyjacielem. Brzmi znajomo? Większość z nas traktuje wszystkie decyzje jednakowo — albo analizujemy wszystko w nieskończoność, albo działamy zbyt pochopnie. Tymczasem sekret skutecznego podejmowania decyzji tkwi w jednym prostym pytaniu: czy mogę to cofnąć?

Czym jest model drzwi jednokierunkowych i dwukierunkowych?

Jeff Bezos, założyciel Amazona, wprowadził tę koncepcję w swoim słynnym liście do akcjonariuszy w 2015 roku. Podzielił wszystkie decyzje na dwa typy: decyzje Typu 1 (drzwi jednokierunkowe) i decyzje Typu 2 (drzwi dwukierunkowe).

Wyobraź sobie, że stoisz przed drzwiami. Jeśli to drzwi jednokierunkowe — gdy przez nie przejdziesz, zamkną się za Tobą na zawsze. Nie ma powrotu. Jeśli nie spodoba Ci się to, co zobaczysz po drugiej stronie, musisz z tym żyć. Ale jeśli to drzwi dwukierunkowe — możesz wejść, rozejrzeć się, a gdy stwierdzisz, że to nie to, po prostu wrócisz tam, skąd przyszedłeś.

Bezos opisał to tak w liście do akcjonariuszy: decyzje jednokierunkowe to te „konsekwentne i nieodwracalne lub prawie nieodwracalne" — muszą być podejmowane „metodycznie, ostrożnie, powoli, z wielką rozwagą i konsultacjami". Decyzje dwukierunkowe natomiast można łatwo zmienić — jeśli podjąłeś nieoptymalną decyzję Typu 2, nie musisz długo żyć z jej konsekwencjami. Możesz po prostu otworzyć drzwi i wrócić.

Amazon Prime — ryzykowny zakład, który można było cofnąć

Luty 2005 roku. Amazon ogłasza program Prime — za 79 dolarów rocznie klienci otrzymują nielimitowaną dwudniową dostawę. Branża kręci głową z niedowierzaniem.

„Większość ludzi uważała nas za szalonych i głupich" — wspominał później Scot Wingo, jeden z wczesnych partnerów Amazona. Tradycyjni sprzedawcy chcieli edukować klientów o wysokich kosztach wysyłki, nie absorbować ich. Konwencjonalna mądrość mówiła, że Amazon właśnie wziął na siebie nieograniczoną odpowiedzialność finansową.

Bezos sam przyznał, że wewnętrzne analizy były przerażające. „Wysyłka jest droga, a my oferowaliśmy nieograniczoną darmową wysyłkę. Największy strach? Że najpierw przyciągniemy najcięższych użytkowników — tych, którzy zamawiają najwięcej — czyniąc usługę finansowo niemożliwą do utrzymania."

Dlaczego więc Bezos podjął tę decyzję? Bo rozpoznał ją jako drzwi dwukierunkowe. Amazon mógł uruchomić Prime bez wielkiego rozgłosu i — gdyby się nie sprawdził — równie cicho go zamknąć. Żadnych nieodwracalnych konsekwencji. Żadnego publicznego wstydu. Po prostu eksperyment, który się nie udał.

„Żaden klient nigdy nie poprosił Amazona o stworzenie programu Prime" — napisał Bezos w późniejszym liście do akcjonariuszy. „Ale okazało się, że bardzo tego chcieli." Dziś Prime ma ponad 200 milionów subskrybentów na świecie i generuje co najmniej 40 miliardów dolarów przychodu rocznie.

Jak rozpoznać, przed jakimi drzwiami stoisz?

Kluczowe pytanie brzmi: ile kosztowałoby cofnięcie tej decyzji? Im wyższy koszt odwrócenia, tym bardziej nieodwracalna jest decyzja.

Typowe drzwi jednokierunkowe:

• Sprzedaż firmy
• Posiadanie dzieci
• Poważna operacja medyczna
• Wypowiedzenie kluczowego pracownika (teoretycznie możesz go ponownie zatrudnić, ale relacja nigdy nie będzie taka sama)

Typowe drzwi dwukierunkowe:

• Nowa strategia cenowa
• Zmiana dostawcy
• Wypróbowanie nowego hobby
• Wybór restauracji na kolację
• Zmiana układu strony internetowej

Zauważ, że większość decyzji, którymi się codziennie zamartwiasz, to w rzeczywistości drzwi dwukierunkowe. Problem polega na tym, że traktujesz je jak jednokierunkowe.

Pułapka dużych organizacji — i Twojego życia

Bezos zauważył coś niepokojącego w rosnących firmach: „W miarę jak organizacje się powiększają, pojawia się tendencja do stosowania ciężkiego procesu decyzyjnego Typu 1 do większości decyzji, włącznie z wieloma decyzjami Typu 2. Efektem końcowym jest spowolnienie, nieprzemyślana awersja do ryzyka, niewystarczające eksperymentowanie i w konsekwencji zmniejszona innowacyjność."

To samo dzieje się w życiu osobistym. Analizujesz w nieskończoność, który kurs online wybrać (drzwi dwukierunkowe — możesz zrezygnować po pierwszym module), a jednocześnie zbyt pochopnie podejmujesz decyzje o dużych zobowiązaniach finansowych (drzwi jednokierunkowe — trudno się z nich wycofać).

Shane Parrish, autor książki Clear Thinking i twórca portalu Farnam Street, proponuje prostą zasadę: decyzje mało konsekwentne i łatwo odwracalne podejmuj jak najszybciej (ASAP — As Soon As Possible). Decyzje bardzo konsekwentne i trudne do odwrócenia podejmuj jak najpóźniej (ALAP — As Late As Possible), zbierając więcej informacji.

Jak to działa w praktyce?

W pracy: Zanim zaangażujesz cały zespół w wielogodzinne spotkanie dotyczące koloru logo na nowej kampanii, zadaj sobie pytanie — czy możemy to zmienić za tydzień, jeśli się nie sprawdzi? Jeśli tak, podejmij decyzję w 15 minut i idź dalej. Zaoszczędzony czas przeznacz na prawdziwe drzwi jednokierunkowe — jak wybór strategicznego partnera czy wejście na nowy rynek.

W finansach: Inwestycja w akcje to zazwyczaj drzwi dwukierunkowe — możesz sprzedać. Ale wzięcie ogromnego kredytu hipotecznego to drzwi jednokierunkowe — konsekwencje będą Cię dotyczyć przez dekady. Pierwszą decyzję możesz podjąć szybciej, drugą warto przemyśleć znacznie dłużej.

W relacjach: Umówienie się na pierwszą randkę to drzwi dwukierunkowe — jeśli nie zaiskrzy, po prostu nie będzie drugiej. Ale decyzja o małżeństwie czy posiadaniu dzieci to klasyczne drzwi jednokierunkowe. Rozwód jest teoretycznie możliwy, ale emocjonalnie i finansowo kosztowny.

W karierze: Bezos sam przeszedł przez ten proces, gdy w 1994 roku rozważał odejście z dobrze płatnej pracy na Wall Street, by założyć księgarnię internetową. Użył swojego słynnego „testu minimalizacji żalu" — wyobraził sobie siebie w wieku 80 lat i zapytał, czego będzie żałował bardziej: nieudanej próby czy tego, że nigdy nie spróbował?

W rozwoju osobistym: Zapisanie się na kurs gotowania to drzwi dwukierunkowe. Jeśli Ci się nie spodoba, po prostu przestaniesz chodzić. Ale poświęcenie czterech lat na studia, które Cię nie interesują — to już znacznie bliżej drzwi jednokierunkowych.

Zasada 70%

Bezos dodał jeszcze jeden element do swojego systemu: „Większość decyzji powinna być prawdopodobnie podejmowana przy około 70% informacji, które chciałbyś mieć. Jeśli czekasz na 90%, w większości przypadków jesteś prawdopodobnie zbyt wolny."

To nie znaczy, że masz być lekkomyślny. To znaczy, że musisz być dobry w szybkim rozpoznawaniu i korygowaniu błędnych decyzji. Jeśli jesteś w tym dobry, bycie w błędzie może być mniej kosztowne niż myślisz, podczas gdy bycie powolnym z pewnością będzie drogie.

Podsumowanie

Następnym razem, gdy staniesz przed decyzją, nie pytaj: „Co jeśli się pomylę?" Zamiast tego zapytaj: „Czy mogę to cofnąć? I ile by mnie to kosztowało?"

Jeśli możesz łatwo wrócić — działaj szybko, eksperymentuj, ucz się na bieżąco. Jeśli drzwi zamkną się za Tobą na zawsze — zatrzymaj się, zbierz informacje, skonsultuj z innymi.

Paradoks polega na tym, że większość ludzi robi dokładnie odwrotnie: paraliżuje ich wybór między herbatą a kawą, a jednocześnie zbyt pochopnie podejmują decyzje, które naprawdę zmienią ich życie. Rozpoznanie, przed jakimi drzwiami stoisz, może być najprostszym sposobem na lepsze decyzje — i mniej stresu.

Zobacz też: Brzytwa Ockhama, Mnożenie przez zero, Reguła 40-70 Colina Powella

Źródła:

• Jeff Bezos, Listy do akcjonariuszy Amazon (2015, 2016)
• Shane Parrish, Clear Thinking: Turning Ordinary Moments into Extraordinary Results (2023)
• Brad Stone, The Everything Store: Jeff Bezos and the Age of Amazon